KASK: Tek Kanaldan Reaktör Koruna, Güvenlik Payını Görünür Kılmak

Reaktör korunda çalışan bir mühendisin aklındaki soru çoğu zaman tektir: "Ne kadar payımız var?" Cevabı bulmak ise tek bir adımda olmaz. İşletme koşulları bir yerde hazırlanır, hesap başka bir araçta yapılır, grafikler ayrı çizilir, sonuçlar rapora elle taşınır. Her geçişte bir sayı kopyalanır, bir varsayım unutulur ve "bu sonuç hangi koşullarla alınmıştı?" sorusu masaya geri gelir.

KASK'ı bu dağınıklığı toplamak için geliştirdik. Bugün reaktör korundaki en yüksek güçteki yakıt kanalını ve yakıt demetlerini inceleyen, normal işletmede ve kaza senaryolarında güvenlik payını hesaplayan bir masaüstü uygulaması. Ama bu noktaya tek bir kanalla başlayarak geldik.

Tek Kanal, Tek Soru

KASK'ın ilk hali bir tek kanal ısıl-hidrolik çözücüydü. Hedefimiz basitti: reaktör korundaki en sıcak yakıt çubuğu boyunca soğutucu, kılıf ve yakıt sıcaklıklarının nasıl değiştiğini hızlı ve anlaşılır biçimde görmek.

Basit bir hedefti ama kolay değildi. Hesabın doğru çalışması kadar, mühendisin o hesabı kurup okuyabilmesi de önemliydi. Bu yüzden daha ilk günden çözücüyü bir arayüzün arkasına saklamak yerine, kurulumdan sonuca kadar akan bir çalışma alanı olarak düşündük.

O Haliyle Yarışmaya Girdik

KASK'ı bu ilk haliyle TEKNOFEST 2026 Nükleer Enerji Teknolojileri Tasarım Yarışması'na taşıdık. Eylül'deki finalin ardından, Ekim'de Yazılım Geliştirme Kategorisi birincisi olduğumuzu öğrendik.

Birincilik bizim için bir bitiş çizgisi değil, bir doğrulama anı oldu. Doğru bir problemi seçtiğimizi ve onu mühendislerin kullanabileceği bir biçimde çözmeye başladığımızı gösterdi. Asıl soru ise oradan sonra geldi: tek kanalın ötesine nasıl geçeriz?

Yarışmadan Sonra: Kanaldan Demete

Bir reaktör korunda yakıt demetlerinin hepsi aynı gücü üretmez. Bazıları komşularından belirgin biçimde daha fazla çalışır ve güvenlik payı da genellikle orada daralır. Tek kanal bakışı en zorlanan çubuğu iyi anlatır, ama "korun neresinde?" sorusunu cevaplamaz.

Bu yüzden yarışmadan sonra KASK'a alt kanal tabanlı sıcak demet DNBR taramasını ekledik. Analiz artık kor haritasıyla başlıyor: mühendis güç dağılımını harita üzerinde görüyor, en yüksek güçteki demet öne çıkıyor ve inceleme oraya odaklanıyor. Seçilen demetin içi alt kanallara ayrılıyor ve sonuçta kritik ısı akısına karşı en düşük güvenlik payının nerede oluştuğu görülüyor. Tek bir sayı değil, o sayının yeri ve bağlamı.

Kaza Senaryolarını Zamanla Birlikte Okumak

Kararlı durum analizi bir fotoğraf gibidir. Kaza senaryoları ise film. Bir akış kaybında pompalar yavaşlar, soğutucu debisi düşer, yakıt sıcaklığı yükselmeye başlar ve reaktör güvenlik sistemleri devreye girene kadar geçen süre kritik hale gelir.

KASK'ta akış kaybı, soğutucu kaybı, besleme suyu kaybı, çubuk fırlatma ve güç rampası gibi senaryolar hazır geliyor. Senaryoyu seçmek, birkaç parametreyi girmek ve çalıştırmak yeterli. Sıcaklıkların ve güvenlik payının senaryo boyunca nasıl değiştiği tek grafikte görülüyor; aynı işletme koşullarından farklı bir senaryoya geçmek de kurulumu baştan yapmayı gerektirmiyor.

KASK Bugün

Tek kanalla başlayan araç bugün şunları bir arada sunuyor:

• Sıcak kanal analizi: En zorlanan yakıt çubuğu boyunca soğutucu, kılıf ve yakıt sıcaklıkları tek grafikte.
• Alt kanal tabanlı sıcak demet DNBR taraması: Kor haritasından en yüksek güçteki demetlere, oradan alt kanallara.
• Kaza ve geçiş senaryoları: Senaryonun zaman içindeki etkisi, sıcaklık ve güvenlik payıyla birlikte.
• Hazır reaktör şablonları: Büyük reaktörlerden küçük modüler reaktörlere (SMR) kadar farklı tasarımlar için başlangıç noktası.
• Anlaşılır raporlama: Sonuçlar ve çalışma koşulları birlikte PDF, Excel ve CSV olarak.
• Her ortamda aynı deneyim: Türkçe ve İngilizce arayüz; Windows, macOS ve Linux.

Türkçe arayüz bizim için bir çeviri detayından fazlası. Reaktör koru, yakıt demeti, kritik ısı akısı gibi terimleri doğal Türkçe karşılıklarıyla kullanmak, öğrencilerin ve mühendislerin araca daha hızlı ısınmasını sağlıyor. KASK bugün Hacettepe Üniversitesi'nde akademik pilot kullanımda ve oradan gelen geri bildirimler ürünü şekillendirmeye devam ediyor.

Sırada Ne Var?

Bir sonraki adımımız KASK'ı sektörel pilot kullanıcılarla buluşturmak. Sahadaki ekiplerle çalışmak, akademik pilotta kurduğumuz geri bildirim döngüsünü hızlandıracak.

Paralelde Tengra Nükleer'in ikinci ürünü YULA üzerinde çalışıyoruz. YULA, yakıt çubuğunun reaktördeki ömrü boyunca sıcaklık ve mekanik davranışını izleyen özgün bir yakıt performans analiz kodu. KASK'ın ısıl-hidrolik tarafını, yakıtın kendi hikâyesiyle tamamlamayı hedefliyoruz.

KASK'ın ekranlarını ve yeteneklerini KASK ürün sayfasında, Tengra Nükleer'in tüm çalışmalarını ise Tengra Nükleer sayfasında inceleyebilirsiniz.